Tijdschrift voor de Geschiedenis van de Kartografie in Nederland

Caert-Thresoor homepage

@ la carte 2002-2004

@ la carte 2000-2001

@ la carte 2005-

Deze rubriek vestigt de aandacht op bijzondere internetsites met betrekking tot de historische kartografie. De ene keer wordt één bijzondere pagina besproken, de andere keer een aantal sites met een gemeenschappelijk thema. Tips kunnen gemaild worden aan de samenstellers van deze rubriek: Elger Heere (e.heere@geo.uu.nl) en Martijn Storms (m.storms@geo.uu.nl)

Caert-Thresoor 23e jaargang 2004, nr. 4

Imaginaire kaarten op Internet

Als er gericht naar specifieke fantasiekaarten op internet gezocht wordt, is er altijd wel iets te vinden. Met de zoektermen Utopia, Schlaraffenland of Carte de Tendre duiken steeds afbeeldingen van de betreffende kaarten op. Over Schlaraffenland is zelfs uitgebreide informatie te vinden. Zo is er een Duitstalige site waar ingegaan wordt op de rol van Schlaraffenland in de literatuur en de kunst ([niet meer beschikbaar]). Een clickable map van Schlaraffenland is ook op internet te vinden (http://www.kfunigraz.ac.at/ub/sosa/karten/schlaraffia.html). Wanneer er op een provincie op de kaart geklikt wordt, verschijnt er een detail van de kaart, met een lijst van alle plaatsnamen die in dat gebied voorkomen. Wanneer er vervolgens op het kaartdetail geklikt wordt, verschijnt er een uitvergroting van het kaartfragment.

Een andere uitgebreidere site, zij het niet historisch van aard, is die van de, nogal commercieel uitgebuite, Atlas van de Belevingswereld (www.belevingswereld.nl). Op deze site kunnen alle producten (atlassen, kaarten, globes) besteld worden. Ook kunnen er e-cards verstuurd worden en eigen kaarten gemaakt worden. Vergelijkbaar is de site van de Cartografie van de Liefde (www.cartografievandeliefde.nl).

De meest uitgebreide internetsite is de, wat amateuristische, website van het Genootschap voor Geofictie (www.geofictie.nl). Hierop is naast informatie over het genootschap veel informatie over de aangesloten 'geo's' (fictieve geografische eenheden) te vinden. Van de meeste geo's zijn wel één of meerdere kaarten beschikbaar. Bijzonder binnen het genootschap is het project Pangeo. Verschillende geofictici hebben gezamenlijk deze fictieve planeet Caire bedacht. De verschillende landen op de planeet sluiten verbonden met elkaar en voeren oorlogen.

Caert-Thresoor 23e jaargang 2004, nr. 3

Het Geheugen van Nederland

Deze internetsite is gemaakt door de Koninklijke Bibliotheek. Het Geheugen van Nederland bevat beelden en teksten uit de 'vaak verborgen collecties' van Nederlandse culturele instellingen. Zo zijn er diverse collecties foto's, beeld- en geluidsfragmenten, prenten, portretten, archeologische vondsten, affiches, schilderijen, muziekmanuscripten bijeengebracht. Ook een aantal samengestelde atlassen en kaartencollecties zijn hier te vinden:

Bij het bekijken van de gedigitaliseerde afbeeldingen kan er voor een vast formaat of voor inzoomen gekozen worden. Helaas verschijnt de afbeelding in een nogal klein schermpje. Bij het inzoomen is er helaas geen maximaal inzoom-niveau ingebouwd, waardoor je onnodig ver in kan zoomen, zonder nog wat te kunnen zien. De kwaliteit van de afbeeldingen blijft echter tot een ver inzoom-niveau erg goed. Er zijn verschillende zoek- en blader-functies op de site, die per atlas of collectie kunnen verschillen. Zo is het helaas niet mogelijk om een atlas van begin tot eind door te bladeren. Doordat de opties per collectie verschillen maakt het geheel een enigszins rommelige indruk.

Genoemde site: www.geheugenvannederland.nl

Caert-Thresoor 23e jaargang 2004, nr. 2

Collectie Bodel Nijenhuis
Een bijzondere Nederlandse kaartenverzameling is de collectie Bodel Nijenhuis. Deze verzameling bevindt zich in de Universiteitsbibliotheek Leiden en wordt deels via het internet ontsloten. Het openingsscherm van de site (http://ub.leidenuniv.nl/bc/cbn/) leert ons dat het grootste deel van de collectie is verworven uit het legaat van de jurist J.T. Bodel Nijenhuis. Op de site is informatie te vinden over de omvang van de collectie, tentoonstellingen en de handbibliotheek. Er zijn twee keuzemogelijkheden waarbij kaarten bekeken kunnen worden. In de eerste plaats is dat bij 'Selecties'. Hier worden de eerste gedrukte wandkaarten van Schieland, Delfland en Rijnland behandeld, die vervaardigd zijn door Floris Balthasarsz. van Berckenrode in de periode 1609-1616. Wanneer men één van deze kaarten wil bekijken, zal men opmerken dat de verschillende bladen van deze wandkaarten afzonderlijk aangeklikt kunnen worden, waarna het betreffende deel in meer detail zichtbaar wordt. Naast dit kaartdeel is een menu zichtbaar waarmee men over de kaart kan navigeren. Op het gekozen kaartdeel kan nog verder worden ingezoomd, waardoor nog meer details zichtbaar worden.
Ook bij de optie 'Beeldbank' kunnen kaarten bekeken worden. Deze werkt in grote lijnen op dezelfde manier als bij de Beeldbank Noord-Holland, waar we eerder over geschreven hebben (CT 2001-1). Er is echter geen vrij zoekveld, maar invulvelden. Men kan zoeken op land, auteur, regio, plaats kaarttype en atlas. Ook kan men de periode aangeven waarin men een kaart wil bekijken. In totaal zijn er tot op heden 131 gedigitaliseerde afbeeldingen opgenomen, waardoor ook weer de wandkaarten van de hoogheemraadschappen, zij het nu als totaalplaatjes. Meer dan de helft van de kaarten is zwart-wit, waarbij het niet altijd duidelijk is of de originelen ook zwart-wit zijn. Wanneer er voor een kaart gekozen is, kan men deze op drie zoomniveaus bekijken (mid, max en zoom). Daarbij moet opgemerkt worden dat de afbeelding onscherp wordt bij het verste niveau van inzoomen. Het laden van deze 'zoomapplet' gaat niet erg snel. Een ander minpunt is dat de kaarten niet in een apart scherm worden geopend, waardoor na het wegklikken van de kaart gelijk de hele site wordt afgesloten. Ook zijn er bij deze kaarten geen navigatieknoppen toegevoegd. Gebruik dus altijd de 'Back/Terug' knop van de browser!
Deze site, die nog in ontwikkeling is, is een goed voorbeeld van een kaartencollectie die digitaal ontsloten wordt. Steeds meer bibliotheken en archieven ontsluiten op deze wijze hun (kaart)materiaal. Het is echter te hopen dat het digitaliseren van de collectie voor de Universiteit Leiden geen aanleiding is deze waardevolle kaartenverzameling van de hand te doen!

Caert-Thresoor 23e jaargang 2004, nr. 1

In deze @ La Carte niet het beloofde vervolg op de DIVA-website. We vinden dit dermate belangrijk, dat hier een wat uitgebreider artikel aan gewijd zal worden. In het VOC-jaar 2002 hebben we aandacht besteed aan Atlas Mutual Heritage (@ La Carte 2002-2), waarbij de kartografie van Nederlands Indië centraal stond. In deze aflevering willen we aandacht besteden aan een West-Indische kolonie, namelijk Suriname. Op de site www.suriname.nu is van alles te vinden over Suriname: actuele informatie, achtergronden, toeristische informatie, maar ook de geschiedenis van het land, waarin een deel is gewijd aan oude kaarten.
De site toont 13 kaarten, die een periode bestrijken van ca. 1660 tot 1877. Bij een aantal kaarten staat wat, summiere, informatie. Dit is echter onvoldoende om een indruk te krijgen van de historische waarde van de kaarten, laat staan dat er een verhaal verteld wordt. Dit is het manco van dit historische deel van de site in het algemeen: er is informatie te vinden over veel onderwerpen (politie, spoorwegen, forten etc.), maar een geheel wordt het nooit. Een goede beschrijving van de kaarten ontbreekt volledig. Ook wordt de herkomst van de kaarten nergens vermeld. De kwaliteit van de scans is behoorlijk, alleen zijn de kleinere teksten nauwelijks leesbaar.
Toch is dit een waardevolle site, al was het alleen maar omdat er verder vrijwel geen oude kaarten van Suriname op het internet te vinden zijn. Ook willen we wijzen op de andere afbeeldingen die via de site zijn te bekijken: prent- en postbriefkaarten uit de periode 1880-1955, maar vooral de foto's uit de periode 1880-1955 zijn prachtig en absoluut de moeite van het bekijken waard.
Een andere interessante historische site over Suriname is "Vrij in Suriname", een historische database van het Nationaal Archief (www.nationaalarchief.nl/vrij-in-suriname) met informatie over de manumissies (vrijgeven van slaven) en emancipatie. Hoewel deze site niet echt kartografisch is, zijn er toch vier oude kaarten op te vinden.

Caert-Thresoor 22e jaargang 2003, nr. 4

Vind uw woonadres op www.dewoonomgeving.nl (1)

Het kadaster is in 1832 opgericht. In de daaraan voorgaande jaren zijn alle percelen in Nederland opgemeten en op kaarten ingetekend. Het probleem is dat de minuutplans en de oorspronkelijk aanwijzende tafels (OAT's) tamelijk ontoegankelijk zijn in de archieven. Dit probleem is deels opgelost door de uitgave van kadastrale atlassen, waaraan Lida Ruitinga in Caert-Thresoor 2003-1 een artikel heeft gewijd. In opdracht van de DIVA is een website ontworpen, die als doel heeft de ontsluiting van de minuutplans en OAT's (zie voor meer informatie het artikel van Jos Wieland in Caert-Thresoor 2003-1). Dit resulteerde in de website van de woonomgeving, waar nu alle minuutplans en ook de verzamelplans on line te raadplegen zijn. Op het moment van schrijven waren veel OAT's nog niet raadpleegbaar, te zijner tijd moeten ze allemaal te bevragen zijn.
Het openingsscherm laat een kaart van Nederland zien. Op het betreffende gebied, waar men informatie over zoekt, kan geklikt worden. Men kan op drie niveaus inzoomen. Vanaf het gemeentelijke niveau verschijnen de gemeentegrenzen 1832, ofwel de kadastrale gemeenten, en de grenzen van de minuutplans in beeld. Ook verschijnen er een aantal informatie-icoontjes. Als men hierop klikt verschijnt er een topografische kaart, met daarop 'VP' en 'MP'. In het eerste geval wordt het verzamelplan geopend in het scherm; in het tweede geval de minuutplan. Er kan geografisch worden gezocht naar een bepaald minuutplan, maar ook op postcode (wat sterk aan te bevelen is, als deze bekend is, omdat men dan sneller de gewenste minuutplan gevonden heeft), gemeente, toponiem (aardrijkskundige naam) en eventueel ook op landmeter. Verdere aardigheden aan deze site staan onder de '?'-button. Hier vindt men onder andere een begrippenlijst, een handleiding en historische achtergrondinformatie. Op het moment van schrijven werkten deze items nog niet, maar dit zal hopelijk spoedig veranderen.
Hier zijn alle basisfunctionaliteiten van de site beschreven. Diverse archieven en andere instellingen hebben projecten ontwikkeld waarin de minuutplans en OAT's praktisch worden gebruikt. Hierover meer in de volgende @ la Carte.

Genoemde site: www.dewoonomgeving.nl

Caert-Thresoor 22e jaargang 2003, nr. 3

Een Israelische site met oude stadsplattegronden

Een internetsite met veel oude stadsplattegronden en stadsprofielen is Historic Cities: Maps & Documents. Deze site is een gezamenlijk project van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem (Historic Cities Center van de geografische faculteit) en de Joodse Nationale - en Universiteitsbibliotheek. De site bevat kaarten, literatuur, documenten, boeken en ander belangrijk materiaal over historische steden.

Op de beginpagina zijn drie zoekingangen: alfabetisch op stad, op jaar en op kaartmaker. Daarnaast kan er geografisch gezocht worden met behulp van een 'clickable map'. Als voor alfabetisch zoeken gekozen wordt, kan vervolgens weer per land gezocht worden. Van Nederland zijn er kaarten en stadsprofielen van vijftien steden opgenomen, van België twaalf. Dit is slechts een klein deel van het totale aanbod. De meeste kaarten komen uit de stedenatlassen van Braun & Hogenberg (1572 of 1575). Uitzonderingen zijn een kaart van Amsterdam uit 1550 van Sebastian Münster (uit Cosmographiae Universalis) en een kaart van Ieper en Steenwijk uit de Atlas Maior van Joan Blaeu (1649). Van de gekozen kaart verschijnt een kleine afbeelding (een zogenaamde 'thumbnail') of een detail van de kaart in beeld. Vervolgens kan er voor een afbeelding op hoge resolutie of lage resolutie (beiden in JPEG-formaat) gekozen worden. De afbeeldingen van hoge resolutie zijn van een haarscherpe kwaliteit, waarbij de teksten op de kaarten goed te lezen zijn. Het aardige is dat bij de kaarten ook links staan naar andere sites met afbeeldingen van stadsplattegronden van de betreffende stad. Zo wordt er meerdere keren verwezen naar, onder andere, de site van het Toonneel der Steden van Blaeu, de Atlas Beudeker (van de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag) en de Gemeenteatlas van Kuyper (allen al eerder besproken in @ la Carte).

Als op kaartmaker gezocht wordt, blijkt Joan Blaeu de enige Nederlander te zijn. De persoonsbeschrijving is in vergelijking met andere kaartmakers zeer summier Wat volgt zijn links naar de kaarten van Blaeu op de site, waarbij die van Steenwijk opmerkelijk genoeg ontbreekt.. Tenslotte zijn er nog links naar andere sites toegevoegd, waaronder Oddens' Bookmarks, de Library of Congress en de Universiteitsbibliotheek Leiden.

Genoemde site: historic-cities.huji.ac.il

Caert-Thresoor 22e jaargang 2003, nr. 2

Ortelius op internet

Op internet zijn verschillende sites gewijd aan wat wel de eerste 'moderne' atlas wordt genoemd: het Theatrum Orbis Terrarum van Abraham Ortelius. De bekendste en meest uitgebreide site over dit onderwerp is de Engelstalige Cartographica Neerlandica van Marcel van den Broecke en Deborah van den Broecke-Günzburger. Zij verkopen oude kaarten, publiceren historisch-kartografische artikelen en boeken en zijn gespecialiseerd in de atlaskaarten van Ortelius.
De site is als volgt opgebouwd. Op het beginscherm is een korte introductie te vinden met adres- en contactgegevens. Bij 'All Our Maps in Stock' is een overzicht te vinden van alle kaarten die te koop aangeboden worden door Cartographica Neerlandica. Er kan zowel in de complete lijst als per regio gezocht worden. Onder 'Background on Ortelius Maps' is uitgebreide informatie over de Orteliuskaarten te vinden. Het meest bijzondere en waardevolle van de site is dat de volledige Engelse vertaling van de teksten op de achterkant van de kaarten is opgenomen, met aandacht voor de tekstwijzigingen en toevoegingen in de verschillende edities. Verder is er een uitgebreide publicatielijst van boeken en artikelen door Marcel van den Broecke en een selectieve bibliografie van Ortelius te vinden.
Het omvangrijkste deel van de site is te vinden onder 'View Ortelius Atlasses'. Zeven edities zijn te bekijken op internet. Drie Nederlandse (1571 en 1598), drie Latijnse (1571, 1575 en 1579) en één Franse (1598). Niet alleen de kaarten, maar ook de tekstpagina's uit de atlassen zijn opgenomen. De hele atlas kan daardoor on line doorgebladerd worden. Helaas zijn de foto's van een matige kwaliteit. Daardoor zijn de teksten op de kaarten en vaak ook de teksten op de tekstpagina's niet of moeilijk te lezen. Ook de indices zijn onduidelijk, doordat de bladzijden gecodeerd zijn weergegeven.
Een andere site met redelijk veel informatie over Ortelius is die van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. Naast het Theatrum Orbis Terrarum is hier informatie over onder andere het Parergon en het Epitome te vinden. Van het Theatrum Orbis Terrarum en het Parergon is een aantal afbeeldingen van kaarten opgenomen. Niet de hele atlassen zijn te bekijken maar de foto's zijn wel van betere kwaliteit dan bij de site van Van den Broecke.

Genoemde sites:

Caert-Thresoor 22e jaargang 2003, nr. 1

Overijssel in Kaart

Soms zijn eenvoudige sites een verademing. Zo'n site is Overijssel in Kaart. Op deze site zijn de kaartencollecties van het Stadsarchief en Atheneumbibliotheek te Deventer en de Overijsselse Bibliotheekdienst digitaal beschikbaar gemaakt. In een vervolgfase zal hier nog een deel van de verzameling van het Historisch Centrum Overijssel aan toegevoegd worden.

Via het hoofdscherm kan men slechts twee links aanklikken. De ene link leidt naar informatie over de site en auteursrechterlijke informatie. Door op de andere link te klikken komt men in het zoekscherm. Dat is nog eens een overzichtelijk begin van een site.

Deze eenvoud zet zich door in het zoekscherm. Er is slechts één veld waar men wat kan invullen. Het maakt overigens dan niet uit of men zoekt naar een plaatsnaam, uitgever, kaartmaker of jaar van uitgave. Zoekt men bijvoorbeeld naar kaarten van Kampen, dan krijgt men een lijst met 36 kaarten, summier beschreven met een kleine afbeelding. Klikt men op één van de afbeeldingen, dan krijgt men een uitgebreide beschrijving en een grotere afbeelding. Deze afbeelding kan ook, in een apart venster, als MrSID-bestand geladen worden, met de bijbehorende uitstekende kwaliteit. Hiervoor is wel een MrSID-viewer nodig, die overigens gratis is te downloaden via deze site. Andere aardige mogelijkheden zijn de besteloptie voor foto's van de kaart en (soms) de mogelijkheid om aanvullende literatuur te downloaden in PDF-formaat.

Er zijn wat handigheidjes, die het zoeken gerichter kunnen maken. Als men bijvoorbeeld op zoek gaat naar kaarten van Jacob van Deventer is het verstandig om de volledige naam tussen aanhalingstekens in te typen. Dit levert twintig zoekresultaten op. Als alleen op Van Deventer (zonder aanhalingstekens) gezocht wordt, zijn er 93 resultaten, waaronder veel plattegronden van de stad Deventer. Al met al is Overijssel in Kaart een prachtige site. Door de heerlijke eenvoud is de gebruiksvriendelijkheid voor het grote publiek tot een maximum opgevoerd. Een prachtig voorbeeld voor archieven, die hun beeldmateriaal willen ontsluiten via internet.

Overigens, voor de Deventenaren onder ons, de site Deventer in Beeld werkt op een overeenkomstige manier, maar dan met foto's van Deventer.

www.overijsselinkaart.nl
www.deventerinbeeld.nl

Caert-Thresoor 21e jaargang 2002, nr. 4

De Gemeenteatlas van Kuyper

De kaarten uit de Gemeenteatlas van Kuyper worden regelmatig opnieuw ontsloten. Dit is inmiddels al twee keer in boekvorm gedaan en een keer op CD-rom, in een uitgave van de Nederlandse Genealogische Vereniging. Deze is al eens door Van der Krogt besproken in Caert-Thresoor (1996, pagina 48). De kaarten zijn ook via internet te raadplegen.
Rob Kuijsten heeft op zijn internetsite gebruikgemaakt van de laatste uitgave in boekvorm uit 1981. Deze kaarten zijn 'naar officiële bronnen bewerkt'. Deze uitgave in boekvorm zijn de goedkope boekjes, die tegenwoordig bij De Slegte liggen. Helaas is dit niet de beste bron, die gebruikt kan worden. De kaarten zijn een zwart-witbewerking van de originelen met grenskleuren. Het resultaat is niet altijd even scherp. De eerste heruitgave in boekvorm uit 1971, door de Europese Bibliotheek te Zaltbommel, is in kleur waardoor het resultaat beter is. Over het algemeen zijn de kaarten echter toch wel goed leesbaar.
Een onvolkomendheid is dat voor Friesland de kaarten uit de Zak-Atlas van Friesland, door Bernhard Behrns uit 1861 gebruikt zijn. Op de website worden deze foutief de kaarten van de Friese Grietenijen genoemd, terwijl het toch echt gemeentekaarten zijn. Hiermee is een hiaat in de tweede heruitgave en de CD-rom helaas niet verholpen. De Friese gemeentekaarten van Kuyper zijn overigens in 2000 door P.J. de Rijke en J.H.P. van der Vaart heruitgegeven. Deze bron had dus ook nog gebruikt kunnen worden. Een ander hiaat van de tweede heruitgave is ook geprolongeerd: achtergrondinformatie over de kaarten en de totstandkoming ervan ontbreekt.
De navigatie binnen de site is zeer duidelijk. Als eerste wordt een provincie gekozen. Dit kan zowel door op de kaart te klikken, als op de provincienaam. Vervolgens kiest men de gemeente. In de meeste gevallen kan er alleen op de gemeentenaam geklikt worden. Bij Utrecht en Noord-Brabant is er ook een kartografische toegang (interactieve kaart). Voor wie de kaart op papier wil, zijn er printaanwijzingen opgenomen. Deze internetsite maakt deel uit van de persoonlijke site van Rob Kuijsten. Op deze site zijn verder onder andere historische kranten, genealogische informatie en Bossche schepenzegels te zien.

Genoemde site: www.rat.de/kuijsten/atlas

Caert-Thresoor 21e jaargang 2002, nr. 3

In het artikel van Storms, elders op deze website, wordt de software van MrSID besproken. Eén van de fraaiste toepassingen van deze software is te vinden bij de site van de Library of Congress. Deze site is al eens eerder besproken in @ la Carte. Een ander systeem om kaarten goed op internet te tonen is de software van Insight. De kaartencollectie van David Rumsey wordt met deze software getoond.

De kaarten zijn op twee manieren op het beeldscherm te krijgen. Dit kan zowel via een eenvoudige Browser als via een geavanceerdere Java-applicatie. Dit laatste programma moet eerst gedownload worden. Wanneer dit is geïnstalleerd, verschijnt het icoon ervan op het bureaublad. Via deze snelkoppeling wordt het programma gestart en kan de kaartencollectie bekeken worden. Het nadeel is dat de applicatie een nogal forse schermgrootte heeft. Dit kan problemen opleveren bij computers met kleine beeldschermen.

De David Rumsey-collectie richt zich met name op kartografische materiaal van Noord- en Zuid-Amerika. De nadruk ligt op kaarten uit de 18de en 19de eeuw. Het kaartmateriaal dat op deze internetapplicatie gepresenteerd wordt is nog steeds groeiende. Bijna 6.500 afbeeldingen zijn nu al digitaal op het beeldscherm te krijgen.

Er zijn verschillende ingangen waarop gezocht kan worden naar kaarten uit de collectie. Naast geografische ingangen kan er gezocht worden op auteursnaam, sleutelwoorden en datavelden. Uit de zoekresultaten kunnen vervolgens selecties gemaakt worden, die zijn op te slaan.

De kwaliteit van de afbeeldingen is, zelfs bij ver inzoomen, op deze site opvallend hoog. De techniek is vergelijkbaar met die van MrSID. Het voordeel van Insight ten opzichte van MrSID is dat de afmetingen van de opgevraagde afbeeldingen traploos aan te passen zijn. De user interface is zeer gebruiksvriendelijk. De Insight-software is de eerste ons bekende manier die kan tippen aan MrSID.

Naast een presentatie van de kaartcollectie biedt de site echter ook nog een GIS-applicatie. Voor de steden San Francisco en Boston kunnen er overlays gemaakt worden van oude plattegronden met een modern lijnenbestand.

Genoemde site: www.davidrumsey.com

Caert-Thresoor 21e jaargang 2002, nr. 2

Zoals u ongetwijfeld weet is 2002 het jaar van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Ook @ la Carte kan uiteraard niet achter blijven. In deze aflevering wordt de internetsite van de Atlas Mutual Heritage besproken. In deze Atlas treft u een groot aantal plattegronden en kaarten aan van gebieden, die onder invloed van de VOC (en overigens ook van de West-Indische Compagnie (WIC)) stonden. Deze site is samengesteld door het Algemeen Rijksarchief, de Atlas Van Stolk, de Rijksdienst voor de Monumentenzorg en het Rijksmuseum Amsterdam, die veel archiefmateriaal van de VOC bezitten. Het kaartmateriaal bevindt zich met name onder de archiefstukken van het Algemeen Rijksarchief. In de Atlas Van Stolk en het Rijksmuseum bevinden zich veel gezichten op eilanden en kusten. De bijdrage van Monumentenzorg bestaat vooral uit fotomateriaal. In deze @ la Carte richten we ons met name op het kaartmateriaal.

Op het Engelstalige beginscherm is een link naar de database ('Search the AMH Data-bank'). Vervolgens kan men kiezen voor een Nederlandstalige of een Engelstalige versie. Er kan gezocht worden op de ingangen plaats (zowel de moderne als de historische toponiem), vervaardiger en instelling (de vier die hierboven zijn genoemd). Er is ook een gecombineerde zoekmogelijkheid ingebouwd, al ontgaat ons het nut daarvan. Wat helaas niet mogelijk is, is een zoekmogelijkheid op type document (bijvoorbeeld op kaart of op foto).

De navigatiemogelijkheden binnen de site zijn beperkt. Als er bijvoorbeeld op 'Batavia' gezocht wordt, verschijnt er een resultatenlijst. Als er op één van de resultaten doorgeklikt wordt is het niet meer mogelijk om direct weer terug naar de resultatenlijst te gaan. Knoppen als 'terug naar zoekresultaten' en 'opnieuw zoeken' hadden niet misstaan. Een ander puntje van kritiek zijn de beperkte inzoomniveaus. Dit zijn de drie niveaus 'volledige afbeelding', '2x vergroot' en 'maximaal vergroot'. De eerste twee niveaus zijn vaak niet scherp. Bij een maximale vergroting hangt de daadwerkelijk verkregen schaal af van de grootte van de originele kaart. Bij erg grote kaarten zijn de teksten op dit niveau nog altijd onleesbaar.

Toch is de Atlas Mutual Heritage een erg mooie en professioneel opgezette site. Een breed scala aan archiefmateriaal met betrekking tot de VOC en WIC is beschikbaar gesteld en dit neemt nog altijd toe. Naast de afbeeldingen zelf zijn er uitgebreide beschrijvingen toegevoegd. Juist de samenwerking van verschillende instellingen is iets dat toegejuicht kan worden. Op deze manier kan er zoveel mogelijk informatie over één bepaald onderwerp bij elkaar gebracht worden.

Genoemde site:
Atlas Mutual Heritage: www.nationaalarchief.nl/AMH/

Caert-Thresoor 21e jaargang 2002, nr. 1

In de vorige editie van @ la Carte hebben we websites van historisch-kartografische tijdschriften besproken. Deze tijdschriften verschijnen ook nog steeds in papieren vorm. Voor zover wij weten is MapForum.Com het enige internettijdschrift op het gebied van historische kartografie. Het tijdschrift is nogal op verzamelaars gericht.
De site is zeer eenvoudig van opzet. Op de hoofdpagina zijn links naar de dertien reeds verschenen 'nummers'. Vervolgens verschijnt er een inhoudsopgave van het betreffende nummer, waarbij op de titel doorgeklikt kan worden. Het grote manco van de site is, dat er geen zoeksysteem ingebouwd is. Er kan dus niet direct naar een bepaald onderwerp, titelwoord of auteur gezocht worden. Zelfs het doornemen van de inhoudsopgaven is niet voldoende. De titel bestaat vaak maar uit één of twee woorden, waardoor men nog geen idee van de inhoud heeft. In feite moet het artikel zelf dus bekeken worden. Ook ontbreken de namen van auteurs en redactieleden.
De artikelen worden onderverdeeld in vaste rubrieken die regelmatig terugkeren. De 'Beginner's Guide' behandelt bijvoorbeeld onderwerpen van algemene aard, zoals het gebruik van kleur of de techniek van de houtsnede. Een andere regelmatige terugkerende rubriek is de 'Check-list'. Hier wordt een kartobibliografie gegeven van een bepaald gebied. Soms, bijvoorbeeld bij 'Issue' 12 (Washington DC) wordt de bibliografie voorafgegaan door een uitgebreide toelichting.
Alle artikelen worden geïllustreerd. Bij veel illustraties is het mogelijk deze in een apart venster te openen. De afbeeldingen, die dan verschijnen, zijn echter niet veel groter en scherper dan de afbeelding in het artikel zelf.
Een ander minpunt is dat nergens vermeld wordt wanneer een bepaald nummer is uitgekomen. Vermoedelijk, afgaande op de bezoekersteller, is het eerste nummer op 1 maart 1999 verschenen, maar dit wordt niet aangegeven.
Ondanks dat het tijdschrift volledig in het Engels is, worden er ook Nederlandse kaarten en onderwerpen besproken. Zo zijn er artikelen te vinden over de Van Keulen atlas (nummer 3), het fictieve eiland Gekskop (nummer 5) en een Leo Hollandicus (nummer 12).
Een internettijdschrift kan veel voordeel hebben boven een papieren versie, zoals het snel zoeken naar een artikel of auteur en mooie kleurenafbeeldingen. Dit komt bij MapForum.Com niet echt tot zijn recht. Een gemiste kans, jammer!

Adres: www.mapforum.com

Laatst bijgewerkt : door Peter van der Krogt